مقاله‌های حوزه کودک و نوجوان
این دسته اطلاعات توصیفى و تحلیلی گزیده‌ی نوشته‌های نشریه‌های فارسى براى كودكان و نوجوانان (منابع اولیه) و درباره آن ها (منابع ثانویه) شامل تالیف و ترجمه را داراست.
پاسخ به مقاله کرامت رعنا حسینی که در نقد کتاب « فارسی سال دوم ابتدائی» تألیف لیلی آهی (ایمن) و حسن انوری، در شماره ی ۴۳ (شماره ی قبلی) نشریه ی نگین منتشر شده بود.
نقد و بررسی کتاب فارسی سال دوم دبستان، تألیف لیلی آهی (ایمن) با همکاری حسن انوری، از انتشارات سازمان کتابهای درسی که در سال ۱۳۴۷ منتشر شده است.
بررسی سنجه های ارزیابی ادبیات کودکان و نقدی بر مقاله ی نادر البرز با عنوان «نقد:قصه کتاب کودک و آشنایی با چند کتاب برای کودکان» که در شماره ی ۲ (شماره ی قبلی) نشریه ی نگین، منتشر شده بوده.
شرح کوتاهی از زندگی، تحصیلات، فعالیت ها و آثار زهرا کیا (خانلری).
اشاره ای کوتاه به زندگی جمالزاده، تقسیم بندی فعالیت های ادبی او و معرفی مجموعه داستان " یکی بود، یکی نبود " اثر جمال زاده به عنوان اولین کتاب داستان با سبک جدید در ایران، همراه با بررسی تفاوت های قصه و داستان و بررسی کتاب " یکی بود، یکی نبود ".
اشاره ای کوتاه به زندگی محمد علی جمالزاده، همراه با قطعه ای داستانی به نام «اولین روز مکتب» از کتاب " سر و ته یک کرباس " اثر محمد علی جمالزاده.
گفت و گویی با مهدی آذریزدی درباره ی زندگی، آثارش و دیگر فعالیت هایش و نقدها و بررسی های آثارش از سوی خوانندگان و اهل قلم.
اطلاعات کتابشناسی کامل ۳۶ عنوان کتاب که از مهدی آذریزدی منتشر شده اند.
شرح آشنایی محمد علی اسلامی ندوشن با مهدی آذریزدی در شهر یزد و در کتابفروشی ای که آذریزدی در آن مشغول به کار بوده است تا زمان مهاجرت آذریزدی به تهران.
شرح زندگی، آثار، دیگر فعالیت ها و خاطرات آذریزدی از دیدار با محمود افشار در کتابفروشی ای که آذریزدی در آن مشغول به کار بوده است، کار در روزنامه ی "آشفته" و خاطره ای از یک دوره تعطیلات تابستانی ویژه در دوران نوجوانی، به قلم مهدی آذریزدی.
اشاره ای کوتاه به زندگی صبحی و شرح فعالیت ها و خدمات او درگردآوری افسانه های ایرانی. چاپ آن ها به صورت کتاب و قصه گویی او در رادیو.
معرفی و نقد و بررسی ۴ جلد از مجموعه ی «قصه های خوب برای بچه های خوب» شامل: سندبادنامه و قابوسنامه، قصه های قرآن، قصه های شیخ عطار، قصه های گلستان و ملستان، و اشاره به اهمیت بازنویسی ادبیات کهن برای کودکان، که به دست مهدی آذریزدی انجام شده است.
بررسی روند پدیداری ادبیات کودک و نوجوان در جهان و ایران و اشاره به افرادی که در این گستره گام های مؤثری برداشته اند.
معرفی ۵ کتاب «خیر و شر»، «حق و ناحق»، «ده حکایت»، «بچه آدم»، «پنج افسانه»، نگارش مهدی آذریزدی که انتشارات اشرفی آن ها را منتشر کرده است، همراه با نقد و بررسی کوتاهی درباره این کتاب ها.
نقد و بررسی مجموعه کتاب های «قصه های خوب برای بچه های خوب»، شامل قصه هایی از کلیله و دمنه، مرزبان نامه، سندبادنامه و قابوسنامه.
اشاره به لزوم توجه به تهیه کتاب برای کودکان و نوجوانان، هم در حوزه ی تألیف و هم در حوزه ی ترجمه وضرورت آگاهی کودک ایرانی از افکار نیاکان خود، همراه با توضیحی درباره ی کتاب «قصه های خوب برای بچه های خوب» اثر مهدی آذریزدی که به سبب زبان روان و درخور…
خبراختصاص ۴ جایزه از سوی یونسکو به نویسندگان بهترین کتاب ها در ایران. در حوزه ی ادبیات کودکان و نوجوانان، این جایزه به مهدی آذریزدی داده شده است.
اشاره به ارزش بازنویسی های آذریزدی از ادبیات کهن و معرفی او به عنوان یکی از نخستین بازنویسان برای کودکان ایرانی، همراه با نگاهی گذرا به نکاتی که آذریزدی به عنوان قانون و شرط در بازنویسی به وجود آورده است.
گفت و گو با مهدی آذریزدی درباره ی زندگی اش و کتاب های «قصه های خوب برای بچه های خوب» او .
اشاره به تأثیرپذیری ادبیات بزرگسالان و کودکان از زمان و وضعیت هر جامعه و بیان مشکلات اصلی حاکم بر ادبیات و نقش رسانه های جمعی در به وجود آوردن این مشکلات. در پایان رسالت نویسندگان ادبیات کودک در این زمینه بیان شده است.
اشاره به غیرقابل استفاده بودن کتاب های ادبی قدیم برای کودکان و ارزش کار آذریزدی در بازنویسی و ساده کردن این کتاب ها، بررسی و بیان روند تاریخی انتشار مجموعه آثار مهدی آذریزدی.
گفت و گویی با مهدی آذریزدی درباره ی زندگی و فعالیت هایش برای ادبیات کودکان.
معرفی آثار مهدی آذریزدی به قلم خودش، در دو گروه "قصه های خوب برای بچه های خوب" و " قصه های تازه از کتاب های کهن ". او به علت و مراحل گزینش قصه ها نیز اشاره کرده است.
شرح زندگی و فعالیت های مهدی آذریزدی به قلم خودش.
اشاره ای کوتاه به زندگی مهدی آذریزدی و فعالیت هایش.
خلاصه ای از زندگی آذریزدی به قلم خودش، به همراه فهرست آثار چاپ شده ی او تا سال ۱۳۴۲.
گفت و گویی با مهدی آذریزدی درباره ی زندگی اش از کودکی تا زمان این گفت و گو و شرح فعالیت هایش و اشاره به اولین آثاری که در نشریات منتشر کرده است.
گفت و گویی با مهدی آذریزدی درباره ی زندگی اش از کودکی تا زمان این گفت و گو، و فعالیت هایش در دفترهای انتشاراتی، کتابفروشی و دیگر کارها.
گفت و گویی با خانم برسابه هوسپیان درباره ی کودکستان برسابه، سایر فعالیت ها و تحصیلاتش.
اشاره ای کوتاه به نارسایی های بنیادین در حوزه ی ادبیات کودکان به ویژه در زمینه ی گرایش این آثار به ادبیات غرب.
اشاره به نکاتی درباره ی ترجمه ی کتاب برای کودکان و نوجوانان و همچنین بهای کتاب ها.
اشاره به حجم گسترده ی ادبیات عامیانه در ایران و لزوم بازنویسی و ارائه ی آن به کودکان و نوجوانان این سرزمین. نیز تأیید سودمندی ترجمه ی آثار ادبی دیگر کشورها برای کودکان و نوجوانان به شرط گزینش درست و دقیق آن ها.
بیان اهمیت وجود خواننده ی آگاه در حوزه ی ادبیات کودک و نوجوان و لزوم انتخاب و برنامه ریزی دقیق ناشران برای کتاب هایی که آن ها را منتشر می کنند و اشاره به مشکل پخش کتاب در ایران، که بازدارنده ی رسیدن کتاب به شهرستان ها و وجود کتابخانه های مناسب برای…
شرح کامل بازی دو الک بازی و معرفی ابزار آن، همراه نام های دیگر این بازی و بررسی نام این بازی در فرهنگ های فارسی.
بررسی مشکلات تعلیم و تربیت در کشورهای غیرصنعتی و دشواری های برنامه ریزی تعلیم و تربیتی و فرهنگی در این کشورها، بررسی کوتاه اولین و دومین برنامه ی عمرانی ایران و برنامه ی سوم و اهداف آن که قرار بوده به مرحله اجرا درآید.
فرخ پسر مرد ثروتمندی بود. پدر فرخ برای او دکانی خرید تا او در آن دکان جواهر فروشی کند. روزی دختر پادشاه که فرخنده بانو نام داشت، فرخ دید و هر دو عاشق هم شدند. دختر به بهانه ای به دکان فرخ آمد و هر دو از عشق به یکدیگر گفتند. فرخنده بانو نشانه هایی از…
تلخون نام هفتمین دختر مرد تاجر بود. او به شش خواهر خود که خوشگذران بودند، هیچ شباهتی نداشت. روزی مرد تاجر به شهر رفته بود و آنجا توانست چیزهایی را که شش دختر اولش خواسته بودند، بخرد ولی هر قدر جست و جو کرد نتوانست در شهر دل و جگری پیدا کند تا خواسته…
ملک محمد، پسر پادشاه و ملک جمشید، پسر وزیر مسلمان او، دوستان خوبی بودند. وقتی ملک محمد به تخت پادشاهی نشست، ملک جمشید را وزیر خود کرد. وزیر دیگر شاه که فردی یهودی بود، می ترسید که شاه به وسوسه ی ملک جمشید او را از کار برکنار کند. به این دلیل بر ضد…
بررسی داستان های عامیانه ی فارسی از دیدگاه های گوناگون، شامل: قهرمان های این داستان ها، تیپ های محبوب و منفور، زنان و تأثیر حضور آن ها، منابع و مآخذ داستان های عامیانه، نقاط ضعف داستان هاو تعداد آن ها. در پایان نیز به سودمندی ها و نتایج به دست آمده…
شرح یک رسم شاهرودی که کودکان در آخر سال آن را اجرا می کنند و متن ترانه هایی که در این مراسم خوانده می شود، به روایت شاهرودی، همراه با آوانویسی آن ها.
شرح مراسم و کارهایی که بچه ها در ممسنی فارس برای باریدن باران انجام می دهند.
گنجشکی که برای عید لباس نو نداشت، یک غوزه ی پنبه پیدا کرد و آن را پیش پنبه ریس، پارچه باف و جامه دوز برد و تهدیدشان کرد و گفت حتماً باید کار او را انجام بدهند. بعد لباس نو را گرفت و پیش بقیه ی گنجشک ها رفت. در جواب سؤال دوستانش که از او می پرسیدند…
متل باغ کاکا با لهجه ی محلی به صورت منظوم. روایتی از متل دویدم و دویدم.
متل منظوم «خره خراطی می کرد» به روایت یزدی.
ترانه ی مرغ زرد پا کوتاه، به روایت مسجد سلیمانی.
دم گنجشکی به یخ جوی آب گیر کرد و کنده شد. او دمش را برداشت و رفت پیش اوسا خیاط که دمش را بدوزد. ولی خیاط نخ نداشت و گنجشک را فرستاد پیش جولا، نخ بیاورد. جولا و پس از او مرغ، بوجار، کولی، بزی، لته (زمین)، رعیت نیز هر کدام از گنجشک چیزی خواستند تا در…
بزی سه بزغاله داشت، به نام های پنیرک و شنیرک و خاکستریک. یک روز که بز به چرا رفته بود، گرگ آمد و پنیرک و شنیرک را خورد. وقتی برگشت، خاکستریک ماجرا را برای او تعریف کرد. بزی هم اول به سراغ شغال رفت ولی فهمید که کار او نبوده است. پس به سراغ گرگ رفت و…
شرح بازی ارنگ مرنگ، یکی از بازی های کودکان و نوجوانان گرگان.
ترانه ی دویدم و دویدم سیستانی همراه با آوانویسی و متن برگردان آن به فارسی و همین ترانه با لهجه ی خراسانی.
شرح باز آرک مارک، بازی محلی اصفهان.
یک ترانه ی بختیاری، همراه با آوانویسی و برگردان آن به فارسی.
مختصری درباره ی دوره ی کودکی و کارکردهای مختلف و گوناگون ادبیات کودکان، در دو مبحث ادبیات شفاهی و ادبیات نوشتاری، جدا از کتاب های درسی، در پاسخگویی به نیازهای آموزشی، پرورشی و روانشناختی کودکان و نوجوانان و تفاوت آن با ادبیات بزرگسالان.
مجموعه ی ۳ لالایی شیرازی.
تأثیر خانواده در تربیت و رشد شخصیتی کودکان با استفاده از ظرفیت های فرهنگی و ادبیات عامیانه و با تأکید بر نقش مثبت و منفی لالایی ها و افسانه های عامیانه در رشد و پرورش شخصیتی و اجتماعی کودکان.
بررسی تأثیر شعر، چه در قالب سنتی و چه در شکل جدید، بر بهترین زوایای شخصیت انسانی هر فرد که قربانی پیچیدگی های زندگی می شود، با تأکید بر نقش سازنده ی مادران در آشنا ساختن کودکان با شعر از راه لالایی و ترانه های کودکانه، بررسی لالایی ها از دیدگاه…
بررسی لالایی از دیدگاه محتوا ، موضوع و کاربرد به عنوان ادبیات زنانه، بنیادهای پیدایی آن در ایران و جهان و تنوع دیدگاه های پژوهشی برای بررسی این گونه از ادبیات که ادبیات پیش از زبان دانی و پیش از زبان بازکردن برای کودکان است.
گفت وگو با محمد هادی محمدی درباره ی ادبیات کودک و ادبیات شفاهی از گذشته ی دور تا امروز و گذری بر لالایی ها، افسانه ها، آموزش و پرورش و تأثیر آشنایی کودکان با هویت فرهنگی خود.
گفت وگو با محمد هادی محمدی درباره ادبیات کودک و ادبیات شفاهی از گذشته دور تا امروز و گذری بر لالایی ها، افسانه ها، آموزش و پرورش و تاثیر آشنایی کودکان با هویت فرهنگی خود.
دختری که زن پدرش او را آزار می داد، یک روز که برای آوردن آب به سرچشمه رفته بود دیگر بازنگشت. پدر که از دوری دختر ناراحت بود، سر به کوه و صحرا گذاشت. سال ها بعد در هندوستان وقتی از کوچه ای می گذشت صدای زنی را شنید که برای کودکش لالایی می خواند. این…
بزی که می خواست به چرا برود، به بچه هایش، شنگول و منگول، گفت: وقتی من نیستم، در را به روی کسی باز نکنید. چون گرگی در این نزدیکی هاست. بز که رفت، گرگ آمد و در زد ولی شنگول و منگول در را به روی او باز نکردند. گرگ هم در را شکست و وارد خانه شد و شنگول و…
سه روایت از متل خره خراطی می کرد، از اردستان، اصفهان و مشهد.
شرح بازی کلاغ پر و تپ تپ خمیر در کازرون، خراسان و تهران.
پنج لالائی یک بیتی و دو بیتی از کرمان.
دو روایت تهرانی و مشهدی از بازی عمو زنجیرباف.
دو داستان با مفهوم سزای نیکی، بدی است. علی و ببر: علی در جنگل ببری را دید که در قفسی زندانی شده است. ببر از علی خواست که او را نجات دهد. علی هم این کار را کرد ولی ببر وقتی بیرون آمد، خواست علی را بخورد. علی گفت که این پاسخ خوبی ای که به تو کردم نیست…
شرح بازی بوتم بوتم، از بازی های محلی شاهرود.
بزی بود که سه بچه داشت: شنگول و منگول و کلاپر. وقتی خواست از خانه بیرون برود تا برای بچه هایش شیر بیاورد، به آن ها گفت که در را به روی کسی باز نکنند. بعد از رفتن او در خانه را زدند. کلاپر گفت که این صدای در زدن مادرمان نیست ولی شنگول و منگول دویدند…
چند نمونه از لالائی های کوتاه شیرازی.
بز زنگوله پا که شنیده بود گرگ تیزدندان در نزدیکی خانه اش زندگی می کند، به بچه هایش: شنگول و منگول و حبه انگور گفت که در را به روی هر کسی باز نکنند و به چرا رفت. بعد از رفتن بزی، گرگ آمد و چند بار در زد ولی بچه ها چون صدایش نازک نبود، دستش سفید نبود…
بزی که می خواست به صحرا برود و علف بیاورد، به بچه هایش گفت اگر کسی در زد، اول دستش را ببینید. اگر قرمز بود یعنی منم، مادرتان، آن وقت در را باز کنید. گرگ که حرف های بزی را شنیده بود، دستش را با حنا قرمز کرد و بچه ها را گول زد، شنگول و منگول را…
موش نمی توانست توی سوراخش برود، یک جارو به دمش بست و رفت ولی دمش کنده شد. رفت پیش دولدوز ولی او از موش خواست برود پیش جولا و نخ بیاورد. جولا و پس از او مرغ، علاف، کولی، بزی و زمین نیز هر کدام از موش چیزی خواستند تا در مقابل برای او کاری انجام دهند.…
پنج لالایی دو بیتی و سه بیتی.
چهار لالایی تهرانی با نام های "گل پونه"، "گل نسرین"، "گلم باشی" و یک لالایی بدون نام.
مردی که زنش از او گوشت آدمیزاد خواسته بود، پسرش را کشت و گوشتش را برای زنش آورد. زن هم با آن گوشت، کوفته درست کرد و به دخترش هم داد. دختر سهم برادرش را برداشت و رفت دنبال او تا سهمش را بدهد. توی راه کوفته تبدیل به گنجشکی شد و رفت پیش پدر و توی دهان…
دو لالائی محلی.
دو روایت مسجد سلیمانی و اهوازی ترانه ی ... این دره واکن سلیمون! اون دره واکن سلیمون! ... این ترانه را کودکان در هنگام بارش باران می خوانده اند.
ترانه ای که کودکان مازندران هنگام مراقبت از مزرعه برای جلوگیری از هجوم کلاغ ها می خوانند، به همراه ترجمه ی آن به فارسی.
کک داشت نان می پخت که افتاد توی تنور و سوخت. مورچه از ناراحتی روی سرش خاکستر ریخت. بعد از او وقتی که گنجشک، درخت، کلاغ، دیوار، طوطی، پیرزن و آخوند ماجرا را شنیدند، از ناراحتی بلایی به سر خود آوردند. اما وقتی یکی از روستاییان این ماجرا را شنید، خم به…
سه لالایی از شیراز
شعر عامیانه ی ... موش ماشوره می کرد، بچه موش ناله می کرد، اسب اسب تازی می کرد، ... از زبان مردم خراسان.
شرح بازی مات ماتو، از بازی های محلی شاهرود.
گوسفند، بز و اسب هر یک با حیله ای از دست گرگ گرسنه فرار کردند. گرگ که این وضعیت را دید زیر لب با خودش ترانه ای می خواند و می رفت. مفهوم ترانه این بود که از این پس اگر طعمه ای را دیدی، بدون معطلی آن را بخور.
روایت قزوینی سه ترانه ی "اتل متل توتوله"، "باجی باجی جان" و "یکی بود یکی نبود"
سه روایت کازرونی از ترانه ی دویدم و دویدم.
دو روایت از بازی عمو زنجیرباف، یکی بدون اشاره به منطقه ای مشخص و دیگری روایت کازرونی آن.
دو لالایی از کاشمر و شیراز و ترجمه ی یک لالایی از زبان ترکی.
دو لالایی تهرانی.
شرح بازی شیرازی زنگله پا.
سه روایت اصفهانی، رامهرمزی و لاهیجانی از ترانه ی "اتل متل توتوله".
دو لالایی از شهرهای شیراز و ملایر.
روایت های گوناگون ترانه ی "دویدم و دویدم" از شهرهای تهران، کاشان، کرمان و مشهد.
شیوه های انتخاب اوستا و یارگیری در بازی های محلی به طور کلی و در شهرهای تهران، کرمان و شیراز.
گنجشک، خاری را که در پایش رفته بود، به امانت نزد نانوا گذاشت ولی وقتی بازگشت و خارش را خواست، نانوا گفت خار او در تنور افتاده و سوخته است. گنجشک هم تنور نانوا را برداشت و برد. بعد پیش پیرزن، خانه ای که در آن عروسی بود و حاکم هم رفت ولی همه ی آن ها…
ترانه ی بازی "اتل متل توتوله" با روایت های گوناگون از شهرهای تهران، شیراز، رشت، اصفهان، کرمان، خوزستان، همدان و مشهد. دو روایت تهران از یادداشت های صادق هدایت و احمد شاملو برداشته شده است.
کوزه ای به سوی یک خانه می رفت تا از آنجا شیره بدزدد. در راه، کژدم، جوالدوز، کلاغ و مرغ با او همراه شدند و کمک کردند تا صاحبخانه دستش به کوزه نرسد. ولی وقتی کوزه می خواست از در خانه خارج شود، چون سهم کلوخ پشت در را نداده بود، کلوخ هم تنه اش را به آن…
دو لالائی تهرانی و شیرازی.
آشنایی با شیوه ی آموزش غیر مستقیم، آشنا کردن کودک با محیط کودکستان در روزهای اول ورود، سازندگی و شادی آفرینی در کودکستان، آموزش بر پایه ی شناخت محیط و مشاهده ی دقیق، چگونگی پاسخگویی به پرسش های کوکان، کمک به استقلال و هویت یابی، بازی آزاد، چگونگی…
خلاصه ای از داستان نمایشی که کودکان کودکستان نمره ۲ در جلسه ی کانون بانوان اجرا کرده اند.
گفت و گو با معصومه سهراب و یحیی مافی، مدیران مجتمع آموزش مهران، درباره ی تاریخچه ی بنیان گذاری، ساختار، فعالیت ها و برنامه های آموزشی و تفریحی (آموزش زبان انگلیسی، نمایش، نقاشی، موسیقی، مطالعه در کتابخانه) در دبستان و کودکستان مهران.
آشنایی با شیوه ی رفتار مربی با کودک در روزهای اول ورود او به کودکستان، آشنا کردن کودک با محیط کودکستان و نمونه ی موضوع هایی برای آموزش، بازی و کاردستی که می توان در دوره ی آموزش پیش دبستان از آن بهره گرفت.