موزه فرهنگ کودکی
<p><a href="http://koodaki.org">موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان</a> شمار زیادی اسباب بازی، زیست افزارها و افزارهای آموزشی و فرهنگی کودکان را برای راه اندازی "<strong>موزه فرهنگ کودکی</strong>" گردآوری کرده است. با گذشت نزدیک به یک دهه تلاش و کوشش برای رسیدن به این هدف، موسسه از ابتدای سال ۱۳۸۹ طرح آماده سازی موزه مجازی را برای پیوند با جامعه دوستدار فرهنگ کودکی در دستور کار قرار داد تا شاید جامعه ایران گامی دیگر به راه اندازی موزه واقعی کودکان نزدیک تر شود. از این رو با تهیه شناسنامه کامل برای همه اشیاء و اسناد موزه ای آن ها را در ۲۱ آبان ۱۳۹۱ از راه دنیای مجازی در برابر دیدگان همگان نهاده است، با این امید که ارزش آثار و اشیای مربوط به دنیای کودکی دانسته شود و آن ها که می خواهند این آثار و منابع به درستی نگه داری شود، همراه ما شوند تا در پیوند با هم روزگاری در آینده بسیار نزدیک موزه واقعی کودکان در ایران زمین پایه گذاری شود.</p>
<p><strong>نشانی:</strong><br />
<a href="http://iranak.org/muse">http://iranak.org/muse</a></p>
حدود سال های 1975 یکی از افسران اسیر جنگی در زندان کلدیتز به نام پت رید بازی فرار از کلدتیز Escape from Colditz را طراحی کرد. این بازی با سه تا شش نفر بازیکن شروع می شود که یکی از آن ها که باید نقشه فرار اسیران جنگی را خنثی کند از ارتش آلمان…
ازی Movie Maker در سال 1968 تولید و در اواسط دهه هفتاد به عنوان یکی از بازی های دوستانه خانوادگی شناخته شد. این بازی برای 2 تا 6 بازیکن طراحی شده است و دارای یک صفحه بازی، 6 مهره رنگی بازی به شکل دوربین فیلمبرداری، 6 مهره جایزه اسکار، 2 تاس، 6…
عروسک های عمونوروز و ننه سرما، با سر و دست های گلی و بدنی پارچه ایی برای نمایش افسانه عمونوروز. این افسانه مناسبتی بیشتر در اواخر اسفند و اوایل فروردین نقل می شده است تا کودکان و نوجوانان با آیین نوروز آشنا شونند.
برای یک عروسک پلاستیکی کوچک که لباس، موها و اجزا صورتش نقاشی شده است با دست دامن بلندی دوخته شده است.دست های عروسک از داخل به هم متصل هستند و با هم حرکت می کنند.
عروسک پلاستیکی با پاها، دست ها و سر قابل حرکت، چشمانی ثابت و اجزا صورتی که نقاشی شده است. موهای عروسک همانند کلاه به سرش چسیبده است. عروسک لباس سنتی ارمنیان را به تن دارد.
قورچوق نام ترکمنی عروسک دست سازی است که در گنبد قابوس، استان گلستان ساخته می شود. قورچوق را زنان و دختران از چوب و پارچه می ساختند. برای قسمتی از بدن از دکمه و یا در نوشابه استفاده می کردند. به رسم زنان ترکمن عروسک هایشان هم آناقی (annaqi) دارند.…
عروسک دهتولوک (dohtoluk) را مادران و مادربزرگ های جنوبی از خرده پارچه های خیاطی برای دختر بچه ها و نوه های خود تهیه می کردند. بدن عروسک از چند لایه پارچه است و سر عروسک با خرده پارچه پر شده و اجزا صورت روی آن نقاشی شده است. پوشش این عروسک، طرح لباس…
عروسک چوبی شخصیت اصلی کتاب کارلو کولودی نویسنده ایتالیایی در سال 1883م با عنوان پینوکیو. آثار اقتباسی زیادی به صورت فیلم و کارتون سال ها بعد بر اساس این کتاب تولید شد که باعث معرفی این شخصیت داستانی در دنیا شد. محبوبیت این شخصیت داستانی و کارتونی…
عروسک نوزاد با سر و دست های پلاستیکی و بدن پارچه ایی. سر و چشم های عروسک ثابت است و تنها دست هایش حرکت می کند. زیر لایه پارچه ایی بدن در ناحیه شکم عروسک، دکمه ایی وجود که با فشار دادن آن احتمالا نوزاد یا گریه می کرده و یا می خندیده است. باتری…
دوربین نمایش اسلایدهای 3بعدی رنگی همراه با چهار کارت اسلاید با عنوان های شکار شیر، نمایش فیل ها، کلوپ خرس ها: حمله به پیک نیک، والت دیزنی:خانم و ترامپ. هر کارت یک عنوان دارد و خلاصه ایی از داستان روی کارت ها آمده است. روی هر کارت 7 فریم اسلاید…
شرکت گاف (General Aniline & Film) از سال 1966 فیلم ها، سریال ها و کارتون های مورد علاقه کودکان را به صورت اسلایدهای کوچک همراه با یک دوربین (نمایشگر) در اختیار آن ها قرار می داد. 7 اسلاید در دو نسخه روی کارت های گرد قرار داشتند که با فشار…
مجموعه عروسک های HOLLY HOBBIE AND FRIENDS که شامل چهار عروسک با نام های HOLLY HOBBIE ، CARRIE ، AMY و عروسک پسر بچه با نام ROBBY HOBBIE است. نقاشی شخصیت اصلی این مجموعه(HOLLY HOBBIE )در اواخر دهه 1960م. توسط نقاشی به همین نام کشیده شد و…
تابلوی شیشه ایی با نقش بره و پروانه ها و فریمی از فلز که با زنجیر به دیوار آویزان می شود.
طبل دوسر مینیاتوری که دو طرف آن پوست کشیده اند. طبل نوعی ساز موسیقی از دسته سازه‌های کوبه‌ای است. و یکی از قدیمی‌ترین و پرکاربردترین سازهای دنیا به شمار می‌رود، طرح اولیه آن طی صدها سال بدون هیچ تغییری ثابت مانده است. این طبل به گردن آویزان می…
پاکن جوهری ها یک طرفش قرمز رنگ و از جنس نرم تری بود که برای پاک کردن نوشته های مدادی به کار می رفت و یک طرف دیگرش آبی رنگ و از جنس زبرتری بود که برای نوشته های خودکاری بکار می رفت. ولی همیشه متن پاک شده به ویژه نوشته های خودکاری همیشه دفتر را سیاه و…
گلین (galin) نام عروسک دست‌ساز با ساختاری ساده است که حدود صد سال پیش در روستای بچه‌میر شهرستان سراب واقع دراستان اردبیل ساخته می‌شد. مادرها و مادربزرگ‌ها برای سرگرم کردن کودکان خود این عروسک را از پارچه‌های دورریز و تکه‌ای چوب می‌ساختند. به جای…
نوک تیز فرفره روی سطح صاف قرار می گیرد و با چرخاندن دسته چوبی بالای فرفره میان دو انگشت شسصت و سبابه ، فرفره دور خود شروع به چرخیدن می کنند. رنگ ها و طرح های روی فرفره هنگام چرخیدن فرفره را زیباتر می کند و نوعی بازی و ترکیب رنگ ها و شکل ها را به…
ستانک یا پستونک، سرپستانِ لاستیکی، پلاستیکی، یا سیلیکونی است که برای مکیدن به نوزاد یا کودک خردسال داده می‌شود. این پستانک دارای یک سرپستان، سپر دهان، دسته و سرپوش سرپستان است برای جلوگیری از آلودگی آن. سپر دهان و یا دسته به اندازهٔ کافی بزرگ…
پستانک یا پستونک، سرپستانِ لاستیکی، پلاستیکی، یا سیلیکونی است که برای مکیدن به نوزاد یا کودک خردسال داده می‌شود. هر پستانک دارای یک سرپستان، سپر دهان، و دسته است. سپر دهان و یا دسته به اندازهٔ کافی بزرگ ساخته می‌شود تا از خطر خفگی یا بلعیدن آن توسط…
این فرفره چوبی با کشیدن نخ پیچیده شده دور آن و قرار گرفتنش روی نوک فلزی شروع به چرخیدن می کند. معمولا روی فرفره ها را با رنگ های شاد و روشن رنگ می کنند تا در هنگام چرخیدن با ترکیب رنگ ها زیباتر شود روی این فرفره سه لکه رنگی قرمز، آبی و نارنجی است و…
یک قل دو قل ، یک گل دو گل، بش داش، پنج پنج، پاسنگ کا، رگ‌رگ بازی یا سنگچران گونه‌ای بازی ایرانی است که بوسیله تعدادی سنگ انجام می‌شود.
قسمتی از استخوان بدن گاو و گوسفند است (استخوان بندگاه پا و ساق یعنی استخوانی است که در مچ پا بین دو غوزک قرار دارد) که در بازی شاه، وزیر، دزد و جلاد استفاده می شده است.
مجموعه سماور، قوری، جام و چراغ لامپای چوبی برای بازی خاله جان بازی دختران. سماور و دو چراغ لامپا از از قطعات کوچک خراطی شده درست شده است که روی میله چوبی از میان آن ها رد شده است برای همین قطعات روی ملیه چوبی می چرخد. اگر قطعه بالایی به میله چسبانده…
عروسکی از جوراب نایلون زنانه که با پنبه پر شده است. اجزای صورت عروسک با نخ دوخته شده و موهای بافته شده آن از نخ دمسه است.
نردبان یعقوب یا جاکوب (jacob's ladder) از چند قطعه چوبی تشکیل شده که با روبان به شیوه ایی به هم متصل هستند که با بالا نگاه داشتند قطعه اول قطعات دیگر گویی یک به یک پایین می آینند و جایشان را با قطعات پایینی عوض می کنند. این خطای دیداری فضایی معما…
راکت تنیس روی میز از یک تیغه و دسته چوبی تشکیل شده است. یک لایه چسبانک در میان تیغه راکت است که به کمک مواد الیافی مانند الیاف کربن، الیاف شیشه، یا کاغذ فشرده، محکم و تقویت شده است. هر طرف تیغه یا چوب راکت که برای ضربه زدن به توپ مورد استفاده…
جغجغه پرنده که با فشار بر اهرام انتهای دم پرنده، بال های پرنده باز می شود و با خارج شدن هوا از درون محفظه کاغذی زیر بال ها پرنده از حفره روی بال راست، آوای سوت مانندی از پرنده شنیده می شود. این اسباب بازی حلبی از اسباب بازی های کلاسیک دهه 1930 است…
عروسکی از سنگ که روی آن پارچه پیچیده شده است. سر عروسک با پنبه پر شده و اجزای صورت با نخ دوخته شده است. برای تزیین لباس عروسک از منجوق، مهره و نگین های شیشه ایی استفاده شده است.
عروسک پارچه ایی که با پنبه پر شده و تمام اجزای صورت آن به شیوه سنتی با نخ دمسه دوخته شده است. سر عروسک مو ندارد و روسری سر عروسک از جنس توری است با ریشه های بلند که دور تا دور آن با پولک و منجوق تزیین شده است. لباس عروسک شامل بلوز و دامن بلند از جنس…
قورچوق نام ترکمنی عروسک دست سازی است که در گنبد قابوس، استان گلستان ساخته می شود. قورچوق را زنان و دختران از چوب و پارچه می ساختند. برای قسمتی از بدن از دکمه و یا در نوشابه استفاده می کردند. به رسم زنان ترکمن عروسک هایشان هم آناقی (annaqi) دارند.…
این عروسک ها در گذشته تمام پارچه درست می شدند و داخل آن ها بسته به منطقه جغرافیایی و امکانات یا با پشم یا با پنبه و یا خورده پارچه پر می شد. اما طبیعی بود که این عروسک های پارچه ایی را نمی شد ایستاده نگاه داشت. سازنده این عروسک با ترکیب ساخت…
کقشدوز پلاستیکی که با کوک شدن روی دو چرخ حرکت می کند پس از طی مسافتی کوتاه اهرم زیر آن بلند می شود و کفشدوزک روی پشت می غلتد و دوباره روی چرخ ها قرار می گیرد و این بار دور خود می چرخد تا کوکش تمام شود.
عروسک پارچه ای با لباس سنتی زنان مکزیکی. اجزای صورت عروسک تکه دوزی شده است و موهای عروسک از نخ است که همراه با روبان های رنگی بافته شده است.
پرنده کاغذی که با چندین مرحله تا کردن کاغذ به شکل های مختلف درست می شود. این پرنده قبل از اینکه به شکل نهایی خود درآید، قندان، بلوز و شلوار کاغذی می شود و در مرحله آخر تبدیل به پرنده می شود.
جغجغه حلبی دست سازی که برای سرگرم کردن نوزادان و خردسالان ساخته می شود. در هنگام تکان آن تکه های حلبی داخل جغجغه تولید صدا می کنند و کودک سرگرم می شود.
عروسک پارچه ای دلقک با کفش هایی از چرم مصنوعی، اجزا صورت نقاشی شده و موهایی از کاموا که با الیاف پر شده است.
عروسک پولیشی تدی چشم های عروسک پلاستیکی است و دماغ و دهان آن با نخ دوخته شده است. پاها و دست های تدی جداگانه دوخته شده و با نخ به بدنش وصل شده و حرکت می کند.
عروسک پارچه ای به نام امی(AMY) با کلاه، شلوار و پیراهن نخی، موهایی بافته شده از کاموا و اجزای صورت نقاشی شده.
عروسک پارچه ای به نام کری(CARRIE) با کلاه، شلوار و پیراهن نخی، موهایی بافته شده از کاموا و اجزای صورت نقاشی شده.
عروسک پارچه ای به نام (HOLLY HOBBIE) با کلاه، شلوار و پیراهن نخی، موهایی بافته شده از کاموا و اجزای صورت نقاشی شده.
کودکان و نوجوانان دهه 40 به بعد با توپ های پلاستیکی راه راه قرمز و آبی و سبز خاطره بازی گل کوچیک دارند که توی هر کوچه پس کوچه ای بازی می کردند. برای استحکام بیشتر این توپ ها هنگام بازی و شوت کردن معمولا توپ جدید را داخل یک توپ قدیمی که پاره شده بود…
اسب های کوچک چوبی که روی تکه چوب چرخ داری سوار شده است. اجزای صورت، سم، زین و یراق آن روی چوب نقاشی شده است. جلوی ارابه اسب میخی قرار گرفته که می توان نخی به آن بست و اسب را کشید. این اسب ها همانند نمونه های دوره باستان است که از سفال درست…
تراش فلزی فانتزی با طرح توپ های صحرایی ۱۳۵ م‌م کروپ آلمان که در جنگ جهانی اول استفاده می شد. چرخ های این توپ پلاستیکی است و تراش فلزی آن زیر لوله توپ قرار دارد.
گچ وسیله ایی برای نوشتن روی تخته سیاه های چوبی بود که به راحتی با تخته پاکن های ابری و یا نمدی پاک می شدند اما تمام دست و لباس ها پوشیده از گرد گچ می شد. ابتدا گچ های تحریر سفید بودند ولی سال ها بعد گچ های رنگی نیز به بازار آمد. هر اندازه گچ نرم تر…
ابزاری است برای کشیدن اشکال هندسی. واژه پرگار از هم‌آمیزی دو واژه پرهون (دایره) و نگار ساخته شده است. این جعبه پرگار از جنس پلاستیک سخت است که درون آن با پوششی از جیر قرمز تزیین شده است. بر روی در جعبه عبارت Atlas 35 به چشم می خورد. در داخل…
پازل های مهارتی یا Dexterity Puzzle بازی فکری است که نیاز به هماهنگی و مهارت های دست و چشم دارد و از قرن نوزدهم در امریکا و اروپا رایج شده است. این اسباب بازی محبوب بزرگسالان و کودکان است و برای گذران وقت بسیار خوب است. به همین علت در مطب پزشکان، در…
عروسک کوکی به شکل خرسی که دوربین عکاسی مشکی رنگی در دست دارد. بدنه عروسک فلزی است و لباس ها بر روی بدنه نقاشی شده اند. آستین های عروسک از پارچه نخی است خرس جلیقه ای با طرح چهار خانه و به رنگ صورتی دارد که گلی بر روی سینه اش نقاشی شده است. …
این قلک ها همانند گاوصندوق طراحی شده بودند که بر عکس قلک های قدیمی گلی و پلاستیکی پس از برداشت پول جمع شده باز هم قابل استفاده بودند.
عروسک نمایشی حاجی فیروز، سر عروسک از جنس پلاستیک است که روی میله چوبی قرار گرفته، عروسک از میان دوک پلاستیکی رد شده که روی آن پارچه چسبانده شده و انتهای لباس عروسک نیز با یراق به دوک متصل شده است. عروسک با میله چوبی به چپ - راست و بالا - پایین حرکت…
جا دواتی کوچک فلزی که درون آن لیقه ای قرار دارد. معمولا برای پیشگیری از ریختن و پاشیدن مرکب و همچنین به منظور مرکب‌برداری به میزان مطلوب، در داخل دوات، پیش از ریختن مرکب، مقداری لیقه قرار می‌دهند. در جا دواتی نیز پیچی است که مانع ریختن و خشک شدن…
استفاده از جا قلمی های حلبی برای قرار دادن قلم های نی در دهه 20- 30 در همدان و بسیاری دیگر از شهرها مرسوم بود. این جا قلمی ها از نوع چوبی آن ارزان قیمت تر بود.
کت نخی نوزاد پسر با نواردوزی آبی رنگ دور آستین ها و یقه. در ایران نیز جنسیت نوزاد در انتخاب رنگ لباس آن ها نقش بسیاری دارد. رنگ قالب برای نوزاد پسر آبی و برای نوزاد دختر صورتی است.
این لیبل زن دستی حروف الفبای انگلیسی و اعداد را روی نوار پلاستیکی باریک و پشت چسب داری به صورت برجسته تایپ می کند. در دهه 50 نوشتن نام و نام خانوادگی روی این نوارها و چسباندن آن روی دفتر و کتاب مرسوم بود.
ای. تی موجود فرا زمینی E.T. the Extra Terrestrial. این عروسک بر اساس فیلمی سینمایی از گونه علمی-تخیلی تولید شد که توسط استیون اسپیلبرگ کارگردانی شده و در سال ۱۹۸۲ میلادی بر پرده سینماها رفت. این فیلم ۲۶امین فیلم پرفروش تاریخ سینما است.…
عروسک پارچه ایی که با الیاف پر شده و اجزای صورت و طرح های روی بدن آن تکه دوزی است. این عروسک بر اساس عروسک های سنتی چینی بازسازی شده است و به ببر چینی معروف است.
جعبه مقوایی که قطعات آن با نخ به هم دوخته شده (دوخت دندان موشی) و دور تا دور نقش چاپی روی در جعبه نیز با نخ کاموا دوخته شده است.
مولاژ لوح گلی مشق دوره باستان که بر روی آن ترکیب دستوری تمرین شده که عبارت است از:
مرد دانا
تو مرد دانا
مرد دانای کوچک
سن نویسندگان لوح اصلی روشن نیست، اما جمله مرد دانای کوچک این احتمال را بوجود می آورد که نوآموزان این لوح کوچک بوده اند و…
دیر دستی محکم و زیبا هنگام نوشتن متعلق به اواخر دوره قاجاریه. این زیر دستی لایه ایی از مقواست که روی آن پارچه مخمل کشیده شده است و برای زیبا تر شدن کار دور تا دور آن یراق دوزی و نواردوزی شده است. سطح پشت این زیر دستی نیز روکشی از پارچه نخی دارد…
جعبه نوشت افزار چوبی که در آن دوره بیشتر به عنوان جای قلم و خودنویس مورد استفاده قرار می گرفته است. قطعات جعبه با میخ های ریز به هم متصل شده اند. سر جعبه به کمک دو قطعه فلزی که در دو طرف آن با میخ وصل شده اند باز و بسته می شود.
دو شیشه جوهر قلم به رنگ های قرمز و سبز، روی هر دو شیشه جایی برای قرار گرفتن قلم پیش بینی شده است.
کیف کودکستانی از چرم مصنوعب و که دور تا دور آن با چرم نوار دوزی شده است در محل اتصال در کیف با بدنه از پارچه نخی استفاده است. قفل کیف فلزی است.
یکی از افزارهای خوشنویسی قلمتراش بود برای تراشین نوک قلم و قط زدن آن . این قلمتراش روکشی از چوب و غلافی از چرم دارد. تراشیدن قلم معمولا توسط بزرگترها انجام می شد چون کاری سخت و خطرناک بود.
یکی از انواع لوح های مشق کودکان که تا اوایل دهه 20 در همدان مورد استفاده دانش آموزان قرار می گرفت لوح های فلزی بود که با مرکب بر روی آن می نوشتند و سپس با دستمال مرطوب نوشته را پاک کرده و دوباره متنی دیگر می نوشتن. تا زمانی که…
عروسک مرد هندی با لباس ملی که النگوهای رنگی می فروشد. بدن عروسک از مفتول فلزی است که بدور آن نخ پیچیده اند. سر عروسک و بدن آن روکشی از پارچه دارد که با الیاف پر شده است. اجزای صورت عروسک نقاشی شده است. موهای عروسک از نخ کاموای مشکی است که روی سر…
چرخ خیاطی باتری و دستی که با آن به راحتی می توان لباس های نخی کوچک برای عروسک ها دوخت. یک نیم صفحه اضافه برای بزرگتر کردن سطح خیاطی به چرخ وصل شده است.چرخ نخ زیر ندارد و دوخت آن با کشیدن نخ به راحتی شکافته می شود. چرخ با باطری کار می کند…
در گذشته رسم برآن بود کودکانی که خوراکی با خود به مکتبخانه و یا سرکار می بردند تمام خوراکی ها را درون بقچه ایی می گذاردند و چهارگوشه آن را دو تا دوتا به هم گره می زدند. با باز شدن مدارس به شکل نوین خیلی چیزها تغییر کرد از جمله بقچه خوراکی ها. به…
کیفی ساخته شده از پیت های حلبی روغن نباتی برای حفاظت از دفترها و کتاب ها در روزهای بارانی. محمدباقر ضرابیان سازنده این کیف می گوید دانش آموزان کم بضاعت تا اوایل دهه بیست هم همچنان متقاضی این کیف ها به خاطر قیمت کم شان بودند.
سرباز فلزی گارد ملی کشور فرانسه. عروسک ها و تندیس های سرباز را می توان در اتاق پسران پیدا کرد. اینگونه عروسک ها و تندیس ها که سال به شکل های گوناگون وارد بازار شده اند تا کنون محبوبیت خود را از دست نداده اند.
لباس دخترانه پیشاهنگی متعلق به گروه سوم 15- 20 سال به نام "سیاران" که شامل بلوز، دامن، شال گردن، کمربند و واکسیل است و نشان پیشاهنگی "آماده باش" "دختران پیش آهنگ ایران" "شهرستان تهران" روی آن است.
سرباز چوبی که روی لباس او به جای اسلحه یک دماسنج قرار دارد برای تزیین اتاق کودکان. کفش، شلوار، دور یقه، چشم و سیبیل های سرباز از جنس چرم مصنوعی است.
عروسک کاموایی دختر ارمنی با لباس سنتی. مجموعه ایی از رشته های کاموا از وسط تا شده، برای سر عروسک در فاصله 1 سانتی به دور کامواها نخ پیچیده شده تا شکل سر درست شود و اجزای صورت روی آن نقاشی شده است. موها بافته ایی از کاموای مشکی است که روی سر دوخته…
عروسک زن چینی با لباس سنتی. سر عروسک از پلاستیک است که روی آن پارچه کشیده شده و اجزای صورت نقاشی شده است. موهای عروسک از نخ ابریشمی است که به شکل سنتی آرایش شده و با تاج، سنجاق سر و شکوفه های پارچه ایی تزیین شده است. بدن عروسک از یونولیت است با دامن…
عروسک پلاستیکی با لباس سنتی زنان اروپایی. روی صورت عروسک پارچه کشیده شده و اجزای صورت روی آن نقاشی شده است و موهای بافته شده از نخ ابریشمی و روسری عروسک با پولک و سنجاق ته گرد روی سر عروسک محکم شده است. دست های عروسک از بازو تا آرنج مفتول فلزی است…